الشيخ محمد تقي بهجت

458

جامع المسائل ( فارسي )

اگر رنگ هم از مالك جامه ، غصب شده بود اگر صبغ ، مغصوب بود از مالك جامه ايضاً ، پس اگر زيادتى و نقصى حاصل نشد يا آن كه زيادتى حاصل شد ، به فعل غاصب ، بايد تأديه نمايد بدون تغيير مگر با اذن مالك ، و بر او چيزى نيست و براى او از زيادتى نصيبى نيست ؛ و اگر نقصى در قيمت هر دو يا يكى حاصل شد بر غاصب است تكميل نقص و رسانيدن قيمت به قيمت لو لا الصبغ ؛ و در صورت امكان فصل ، براى مالك است مطالبه و اجبار بر فصل و براى او است ارش نقص حاصل به سبب فصل در هر دو يا در يكى از آن دو مغصوب . مخلوط كردن روغن مغصوب با روغن خود مسأله 2 : اگر مثل زيت يا روغنى ديگر را غصب نمود و مخلوط با زيت ديگرى از مال خود غاصب نمود ، پس آن خليط يا مثل زيت مغصوب است ، يا اجود به حسب ماليت ، يا ادون ؛ پس اگر مماثلت دارد ، ردّ نفس عين ، لازم است بر غاصب و قبول آن لازم است بر مالك ، به جهت حصول شركت عرفيّه اعم از حقيقيّه يا حكميّه . و در حكم فرقى نيست بين مزج اختيارى غصبى يا غير غصبى يا غير اختيارى . و اگر خليط ، اجود است پس حكم چنان است بنا بر اظهر در صورتى كه خلط مثل غصب عدوانى و عمدى باشد ، و بر غاصب و مالك لازم است تأديه و قبول ، مگر آن كه راضى بشود مالك به تأديهء مثل يا قيمت مغصوب . و در غير اين صورت مثل آن كه خلط از روى غفلت باشد ، يا آن كه در يد او به مباشرت ديگرى باشد به طورى كه تضرر به شركت مقدمٌ عليه نباشد پس اظهر ضمان مثل است ، و تخيير براى غاصب است در تأديه ، و قبول بر مالك لازم است . و اگر خليط ادون باشد ، پس حصول شركت متقدّمه در اين صورت ، ضرر است بر مالك ، و اظهر ضمان مثل است در غير صورت تراضى به تأديهء حق از عين بدون تفاوت ، يا تا مقدارى كه به حسب قيمت ، موافق با مثل مىشود و به حسب مقدار ، ازيدْ ، يا با ردّ تفاوت از غير آن با محافظت از لزوم ربا به حسب صغرى و كبرى در غير بيع .